Onderwijsraad: laat onderwijs een oefenplaats zijn voor het leven
18 januari 2026
Afgelopen vrijdag verscheen een rapport van de Onderwijsraad over het (verminderd) welzijn van onze leerlingen. Verminderd welzijn wordt in onderzoek en beleid vooral benaderd als een individueel mentaal gezondheidsprobleem. Dat zet scholen aan tot een zorggerichte, veelal individuele aanpak, die het onderwijs overvraagt. De Onderwijsraad pleit voor een breder perspectief op verminderd welzijn, zodat de onderwijseigen mogelijkheden om bij te dragen aan welzijn beter worden benut. De raad benadrukt dat welzijn niet alleen een voorwaarde is, maar ook een opbrengst van onderwijs.
Het bevestigt wat mij betreft hoe we naar het onderwijs moeten kijken en welke betekenis het onderwijs kan hebben voor het welzijn van kinderen. Op verschillende manieren: de school als bouwplaats voor de samenleving, de school als vrijplaats met ruimte voor inspiratie en de school als oefenplaats voor het leven. Want, zo stelt de Onderwijsraad ook: naast resultaten op het gebied van kennis en vaardigheden, is ook welzijn een opbrengst van goed onderwijs. Geen kwestie van ‘of’, maar van ‘en’.
In woorden van de Onderwijsraad: ‘Onderwijs biedt leerlingen de ruimte zichzelf, elkaar en de wereld om hen heen te leren kennen en begrijpen en zich ertoe te verhouden. Onderwijs biedt mogelijkheden voor zingeving en kan een beschermende rol spelen in de omgang met maatschappelijke druk. Deze bijdragen gaan niet uit van individueel welzijn als voorwaarde voor deelname aan het onderwijs, maar van welzijn als opbrengst van onderwijs als collectief proces.’
Verkenning Welzijn en onderwijs
De Onderwijsraad constateert dat de mentale gezondheid van kinderen en jongeren al jaren onder druk staat. Stress, somberheid en prestatiedruk nemen toe, en steeds meer jongeren doen een beroep op jeugdzorg en geestelijke gezondheidszorg. Scholen worden hierdoor overvraagd: ze richten zich vooral op signalering en individuele zorg, terwijl hun eigen kracht voor het bevorderen van welzijn onderbelicht blijft.
De raad pleit voor een breder perspectief. Onderwijs kan zelf veel betekenen voor het welzijn van kinderen en jongeren: door een veilige en sociale schoolcultuur, door ruimte te bieden voor zingeving en door kinderen te beschermen tegen maatschappelijke druk. Welzijn hoeft niet alleen een voorwaarde te zijn om te leren, maar kan ook een opbrengst van goed onderwijs zijn.
Ruimte voor ontmoeting
De huidige prestatiesamenleving legt een enorme druk op kinderen: prestatiefascinatie. Het idee dat je geluk en succes volledig zelf moet verdienen, werkt verlammend en ondermijnt solidariteit. Onderwijs moet ruimte geven aan inspiratie, ontmoeting en persoonsvorming. Onderwijs is geen productiehuis, maar een plek waar kinderen mogen verschijnen zoals ze zijn. Waar ze leren omgaan met verschillen, teleurstellingen en hoop. Binnen een school als veilige plek en gemeenschap, om jezelf te zijn én samen te zijn.
De verkenning van de onderwijsraad onderstreept wat mij betreft dat het gesprek over onderwijs verder gaat dan meetbare opbrengsten. En gelukkig doen we dat op onze Fluviumscholen! Pim
